Na czym trzyma się rusztowanie

Blok obok mojej szkoły dostał latem nowe ocieplenie i przez dwa miesiące uczniowie mieli z okien pracowni widok na rusztowanie. Na przerwie jeden z nich zapytał, jak to możliwe, że coś tak „cienkiego i rozklekotanego” wytrzymuje sześć pięter, ludzi i palety kleju. Postukałem palcem w szybę i kazałem mu policzyć, ile tam jest ukośnych rurek. Policzył i przestał się dziwić. Prawie.

Rusztowanie wygląda lekko, bo ma być lekkie. Dwóch ludzi musi je rozstawić i rozebrać w kilka dni. O jego wytrzymałości decyduje to, jak elementy są ze sobą połączone, a nie ich grubość.

Z czego się składa

1. Podstawki śrubowe na podkładach - regulowane stopy, które poziomują rusztowanie i rozkładają jego ciężar na grunt.
2. Ramy albo stojaki - pionowe elementy, w rusztowaniu ramowym gotowe ramy z dwóch rur i poprzeczki.
3. Stężenia - ukośne rury, które zamieniają prostokąty w trójkąty.
4. Pomosty - stalowe, aluminiowe albo drewniane podłogi, na których się pracuje.
5. Balustrady i krawężniki - poręcze i deski na brzegach pomostów, żeby nie spadli z nich ludzie ani narzędzia.
6. Kotwy - łączniki wkręcone w ścianę budynku, do których rusztowanie jest przypięte.
7. Złącza - zaciski i kliny, które łączą rury ze sobą.

Trójkąt się nie złoży

Na tablicy narysowałbym to tak: prostokąt z czterech listewek zbitych gwoździami w narożach, a obok trójkąt z trzech takich samych listewek. Pchnij prostokąt w bok, a złoży się w romb. Trójkąta nie złożysz, dopóki któraś listewka się nie złamie albo nie wyrwie gwoździa. To najstarsza zasada w konstrukcjach i rusztowanie korzysta z niej na każdym piętrze.

Rama rusztowania to prostokąt. Same ramy postawione jedna na drugiej złożyłyby się wzdłuż ściany jak domino przy pierwszym mocniejszym podmuchu. Dlatego co kilka pól montuje się ukośne stężenia, które dzielą prostokąty na trójkąty. Biegną na ukos przez całą wysokość, czasem zygzakiem, czasem jak duże litery X. Z ulicy łatwo je wypatrzyć.

Rusztowanie przypięte do ściany

Stężenia trzymają rusztowanie wzdłuż ściany. W poprzek sprawa wygląda inaczej. Rusztowanie fasadowe jest bardzo wąskie, zwykle mieści na szerokość jeden pomost i człowieka z taczką. Coś wysokiego i wąskiego łatwo się przewraca. Gdyby rusztowanie stało samo, mógłby je przewrócić wiatr, ludzie wychylający się na zewnątrz albo krzywo ułożone worki.

Dlatego rusztowanie się kotwi. W ścianę wkręca się kołki z uchem i mocuje do nich rurę albo hak, który łączy ścianę z rusztowaniem. Ile kotew i w jakich odstępach, mówi dokumentacja producenta albo projekt rusztowania, zależnie od wysokości, rodzaju osłon i wiatru. Siatka albo plandeka działa jak żagiel, więc osłonięte rusztowanie kotwi się gęściej.

Na dole zostają podstawki. Rusztowanie z ludźmi i materiałem waży sporo, a cały ciężar idzie przez kilka cienkich nóg. Pod podstawki kładzie się podkłady, deski albo płyty, żeby nacisk rozłożył się na większą powierzchnię i noga nie zapadała się w miękki grunt. Podstawkę śrubową się wykręca albo wkręca, żeby wypoziomować całość na nierównym terenie. Stawianie rusztowania na pustakach albo cegłach, co czasem widać przy domach jednorodzinnych, to proszenie się o kłopot. Cegła postawiona na boku pęka bez ostrzeżenia.

Klasa obciążenia pomostu

Norma dla rusztowań dzieli je na klasy obciążenia, od lekkich do ciężkich, od 0,75 do 6 kilonewtonów na metr kwadratowy pomostu. Typowe rusztowanie elewacyjne przy remontach to często klasa 3, czyli 2 kN/m², mniej więcej 200 kilogramów na metr kwadratowy. To wystarczy dla ludzi z narzędziami i rozsądnej ilości materiału. Paletę kleju postawioną w jednym miejscu trzeba już sprawdzić z dokumentacją.

Brzegi pomostów zabezpiecza się balustradą. Przepisy BHP dla budów wymagają poręczy na wysokości 1,1 metra, deski krawężnikowej o wysokości 0,15 metra i wypełnienia przestrzeni między nimi, zwykle drugą poręczą w połowie wysokości. Krawężnik chroni ludzi na dole przed młotkiem, który zsunął się z pomostu.

Na górę nie wchodzi się po ramach jak po drabinie. Porządne rusztowanie ma wewnętrzne drabinki albo schody i pomosty z klapami, przez które przechodzi się z poziomu na poziom. Klapę po przejściu się zamyka, żeby nikt idący po pomoście nie wpadł w otwór. Niby oczywiste, a otwartych klap widziałem mnóstwo.

Teren wokół rusztowania to strefa niebezpieczna, bo z góry może spaść wszystko, od kielni po wiadro. Przy budynkach, gdzie ludzie muszą przechodzić, buduje się nad przejściem daszek ochronny albo wydziela osobne przejście. Siatka na rusztowaniu też się tu przydaje, bo łapie drobny gruz i pył.

Odbiór, przeglądy i tablica

W zakładzie stawialiśmy rusztowania przy każdym większym remoncie: przy kotłowni, przy suwnicach, przy dachu hali. Nikt na nie nie wchodził przed odbiorem. Tak mówią przepisy: rusztowanie wolno użytkować dopiero po kontroli i odbiorze, a potem sprawdza się je okresowo oraz zawsze po silnym wietrze, po opadach i po przerwie w pracy dłuższej niż 10 dni. Przy burzy albo wietrze o prędkości powyżej 10 metrów na sekundę na rusztowaniu się nie pracuje. Na odebranym rusztowaniu wisi tablica z informacją, kto je montował i jakie jest dopuszczalne obciążenie. Jak tablicy nie ma, to też coś mówi.